Berxwedana jin
Kadın / 07 Mart 2017 Salı Saat 15:40
12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Dema ku em li dîrokê vedigerin û dixuînin em dibînin ku di despêka dîrokê de û heya neh jin xwedî giringiyeke di avakirna diyardeya civakbûnê û veguhertina însan weke zindiyeke civakî jiber ku jin dînamîka bingehî di pêşketina jiyanêde ye. Ev jî li rastiya jin û cewherê wê vedigere û hevaltiya wê bi xwezayê û zindiye dinre xwe nişan dide, jin wekw mamosteya jibo berdewamkirinin sîstema hemahengiya jiyanê de tê naskirin

yanî dema ku em axaftina jij bi lêv dikn dinva xwed hunerke pir dewlemend himêz dike (jin) axavtineke ji 3 tîpan têne cem hev lê dinavber  3 tipande xulqkariyeke bê sînor dihewîne nava xwe. Li ser axa mezebotamya  cara yekemîn ku jiyan exlaqî û poltik bi destê jinê hatibo afirandin  xwedi canda xwedavenda ya ku li ser binge wekheviya jiyanê birêve  dibir  û jin xwedî berhemê pir dewlemende ku her tişt ji bo civak û civakbuyinê  bi kar tanî e. 

Jin ya yekemîn ku bi çandinî re têkil daribû û bi hunerêre , textotiya xwezayî   û her wiha pir tiştên din ku afiradiye û ya herî girink  rihên kominal yê ku di cewherê jinde jiyan dibe.  Himleyên sistem û zihniyeta zilamê serdest her çiqas xwestibe xwe bibandor bike  û bi êrîşên xwe yê   li beramberî xwedavenda û heya jina herî dawî ku tê qetilkirin lê ev rastî xwe li ser neqşên key li ser keviran hatine neqişandin û  mûzeyê ji herî hatibûn avakirin  ku dibin axêde manê ewa soz daye ku  ewê rojekê biaxivn û behsa huner û zanistî û berxwedana jin ya ku li ser vê axê hatiyê jyankirin bi lêv bikin. li beramberî vê çandê  di dema şerê xweda û xwedavenda de şerke pir dijwar hatiye meşandin  û xwestiye ku berhemê jin desliser bike  û hemo hewldan jibo vê yekê hatiye dayin  ku heya rojam ya îro hatiyê ku jin ji hemo mafê xwe yên jiyanê ku weke mirov hatiye dûr xistin  û dinava çar diwarade hatiye kirtin  û ji  berhemê wê dûrxistiyê û jêre qada jiyanê diyar kiriye evjî ji hêla zilamê qurnas û egemen ku hatiyê kirin.    ji hêla jin her berxwedanî hatiyê meşandi û li mafê xwe geryayê evjî di hemo şoreşen ku hatine çêkirin di kurdistanê de û di cîhanê de mînakê wê pirin. Ku jin ji sîstema û feraseta tek destîre serî ne tewandiye. Ji ber ku şoreş buyereke siyasî  pir rîskê xwe hene û ji komeke guhertinan pêk tê di hêla siyasî û civakî û aborî  û ev dihêle ber biguhertineke pir radîkal û bingehî li tevahî civakê bandor bikê.

Jin jî ji bo ku guhertinan bidi avakirin û mafê xwa bi dest bixe cara yekemî yan jî buyera dîrokî di sala 1857  bi rêbertiya Roza Laksembork û Kilara Zetkîn  komek jin xwepêşandanek li dewletên yekbûyî yên Emerîkayê di karxaneykê ya qumêş de li darxistin ev xwepêşandan li beraberî newkhevya ku di hate jiyankirin dijyanê de û di karxanêde li beramberî jin dihate maşandin .  lê belê, ev xwenîşandan piştî du salan ji bo serkeftina di avabûna yekîtiya jinên ya yekemîn a karkerên tekstîlê  hate vekirin. 8-Adarê 1908  li bajarê New York ê nêzî 15,000 jinên karmend hatê birêxistinkirin jibo xwe pêşandanê   jibo mafê jinan ên di pêşniyara demokrasî û mûçeyan bilind û şert û mercên xebatê çêtir bike. Piştî salekê ji vê dîrokê de di 1909 de bi qasî 20-30 hezar jin dest bi gireva birçîbûnê kirin û nêzî 13 heftyan dewam kir  û ev weke çalakiya girva birçîbunê ya herî mezin ya jin hate naskirin û piştî vêyekê 8- Adarê sala 1857 weke roja jin hate diyarkirin,  di  16 Adarê 1877 de  neteweyên yekbûyî biryar da, ku 8 Adarê roja navneteweyî ya jinane û ev  weke cejneke fermî hate dî tin.

Li herêmên ku di qede têkoşîna ji bo maf û azadî, ev roj, wekî serdema destpêka têkoşîna ji bo azadiya jinê tê pê nasekirin û tê dî tin. Ev diyar dibe ku jin  di hemo serdemên dîrokêde xwedî tekoşîneke be hempaye  her çiqas dihinek ciyande yan jî demande bêrêxistinbûyin hebejî  yanjî ji hêla zihniyeta serdest ve hatibe beovajîkirin jî  jin  her serî li teko şînê daye û ev yek hatiyê eşkerekirin ku bi 100 şehîd hatine dayin ji bo vê yekê 8 Adarê weke zincîreke ku ji  helqeyên berxwedanê pêktê. Berxwedana van jinan dîrokeke dirêj a bingehî ye, û bi zanebûn, da ku jin bi têkoşîna azwer û berxwedana li hemberî zilmê weke sembola îfade dike.

Di  şexsê jina Kurd de Rêberê Gele Kurd Abdullah Ocalan da xweste 8 Adarê bêtir biwate bike ji berku  di civaka Kurdistanê de ev roj zêde nedhate naskirn lê bi derketina tevgera azadiyê ku azadiya jin weke faktoreke sereke ji bo bidestxistina azadiya civakê hatiye dîtin 8-Adarê weke roja bilindkirina tekoşînînê jibo azadiyê hatiyê pênasekirin .

Di nava têkoşîna dijwar a gelê kurd ji bo azadiyê û têkoşîna jinan, ya ku beşek mezin ji wê tekoşînêye, di 8 ê Adarê 1998 ji hêla Rêberê Gele Kurd Abdullah Ocalan îdolojiya azadiya jin hate ragihandin. ev da diyarkin ku rêxstina jina Kurd ya ku Ocalan daye avakin gihiştiye asteke ku li ser axa mezebotamya ku xwedî wateyeke dîrokî ye jibo  hemo jinê ku li wê cografiyê jiyandikin   û cihên despêk ku şoreşa jin lê hatiye meşandin  wê careke din li ser wê axê bi rêbertiya jina kurd wê şoreş  bihhêjê armaca xwe. ev şoreş jî şoreşa vegera cewherê xweye wekw  mirovahî û weke jin.

Mîrav Perî

Navenda Lêkolînên Stratejîk a Kurdistanê

www.lekolin.com - www.lekolin.org - www.lekolin.net – www.lekolin.info -www.navendalekolin.com -http://kursam.org/index.html- http://kursam.net/index.html

Parveke

TAGS(ETIKETLER): Berxwedana  jin  

Bu Yazıya Henüz Yorum Eklenmemiş.