GERMİYAN, DUZXURMATO, XANEQİN’E KISA BİR BAKIŞ…
Araştırmalar / 05 Şubat 2016 Cuma Saat 12:24
12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Ortadoğu siyasetine şekil veren hem kültürel inançsal, hem de ekonomik-sosyolojik anlamda farklılıklar barındıran Musul-Kerkük alanı üzerinde ABD, Türkiye ve İran'ın hâkimiyet geliştirme çabaları çarpıcı biçimde kendisini göstermektedir. Petrol hatlarının' da bulunduğu bu stratejik alana yönelik yukarıda da belirttiğimiz üç güç tarafından ince bir siyaset yürütülmektedir

Ortadoğu siyasetine şekil veren hem kültürel inançsal, hem de ekonomik-sosyolojik anlamda farklılıklar barındıran Musul-Kerkük alanı üzerinde ABD, Türkiye ve İran'ın hâkimiyet geliştirme çabaları çarpıcı biçimde kendisini göstermektedir. Petrol hatlarının' da bulunduğu bu stratejik alana yönelik yukarıda da belirttiğimiz üç güç tarafından ince bir siyaset yürütülmektedir. DAİŞ çetelerinin bu bölgeye saldırısı ve saldırı sonrası her üç tarafın kendi güçlerini konumlandırması bu ince siyasetin somut örneğidir. Özellikle İran bu konuda göze batmaktadır. Bahsi geçen bu alanlara kısaca göz atalım.

 

Germiyan’da İran etkisi

 

Germiyan bölgesi Bağdat Hükümeti' ne bağlı olmasına rağmen bölgede İran'ın etkisi kendisini yoğunca hissettirmektedir. Bu konuda en belirgin bölgeler Xaneqin, Kelâr ve Duzxurmatu olmaktadır. İran bu bölgede kendisine bağlı olan Heşti Şahbi milislerini ve kendi istihbaratını yerleştirerek bölge üzerinde ince bir politika yürütmektedir. Germiyan bölgesi aslında YNK alanı olarak bilinirken, YNK bölgede öneminin neredeyse tümünü yitirmiş durumundadır.

 

YNK' nin Germiyan’daki Rolü

 

YNK başta Germiyan alanında ve bununla birlikte tüm Başurê Kurdistan' da hem ekonomik hem siyasi yetkisini yitirmiştir. YNK kendi iradesiyle siyaset yürütememektedir. ''Ben Görmem Politikası'' temelinde kendisini en güçlü tarafa dayandırmaya çalışarak bu gücün yürütmüş olduğu faaliyetleri görmezden gelir. Böylece Germiyan bölgesi askeri anlamda YNK denetimi altında olurken, siyasi denetim İran'ın elindedir. Fakat YNK’nin dışa bağımlı tarzı halk desteğinin azalmasına neden olmuş, bu alanlardaki güç kaybının başlıca nedeni olarak değerlendirilmiştir. Bazı bölgelerde askeri anlamda da resmen Heşti Şahbi milislerin denetimine geçmiştir.

 

Bu alanlarda halk desteğini yitiren YNK ise kendisini daha da farklı güçlere dayanma ihtiyacı duymuştur. KDP ve Türkiye ile anlaşmalar da bu çerçevede yapmak zorundadır. Örnek vermek gerekiyorsa; sözde PKK karşısında dost olarak görünmeye çabalarken, diğer taraftan da Medya Savunma Alanları’na yönelik Türk İstihbaratı-MİT’e istihbarat temin etmektedir.  Kerkük hattında DAİŞ’e karşı savaşan HPG gerillalarını bu alanlardan çıkarmak için Türk istihbaratı ve KDP ile ortaklaşa hareket geliştirerek provokasyonlar geliştirmektedir.

 

İran’ın Xaneqin, Emin Bapir ve Duzxurmoto’da hakimiyeti

 

İran bölgedeki hâkimiyetini istihbarat üzerinden kurmaktadır. İran kendi devlet sınırları içinde uyguladığı yöntem ve sistemi bu alan üzerinde de geliştirmektedir. Her ailede bir İtlahat elemanı bulunmaktadır. Bu kişiler tüm gelen geçen yabancılar hakkında bilgi toplamaktadır. Xaneqin, Emin Bapir ve Duzxurmato' da siyasi ve askeri anlamda İran hâkimiyeti söz konusudur. Alanda tüm siyasi gelişmelerde rolü olduğu kadar istediği an müdahalelerde buluna biliyor. Celewle' de YNK' nin gerillaların çekilmesi istemesinin arkasında aslında İran vardı. Buradan çıkan sonuç şudur ki; İran’ın kendi sınır ve devletini olası bir saldırıya karşı savunması için sınırı bulunan yakın bölgelerde kendi sitemini oturtmak istiyor. Bu şekliyle İran, sınırlarını gayri meşru olarak genişletmektedir.

 

Celewle' nin Sosyal Yapısı Ve Askeri Yapısı

 

Celewle' nin geleneksel olarak nüfusun yüzde atmışı Kürtlerden oluşmaktadır. Fakat DAİŞ çetelerin saldırısı sonrasında yaşamları tehdit altında olan Kürt nüfusunun göçmesi ile birlikte bu oran daha da düşmüş durumdadır denilebilir. Arap nüfusunun içinde bulunan El Kaide sempatizanlarının saldırı sırası DAİŞ çetelerine destek verip katılması, Kürtler' de büyük bir kırım ve göç dalgasına neden oldu. Kaçan Kürtler Kelar ve Xaneqin' e yerleşmiştir. YNK Peşmergeleri Celewle’yi yine ele geçirdiler. Celewle’nin YNK Peşmergelerin elinde bulunmasına rağmen halk geri dönmemekte, özellikle Şengal’de KDP Peşmergelerinin pratiklerinin de etkisi ile peşmergeye güven duymamaktadır. Celewleliler başta olmak üzere genel olarak bölgeden DAİŞ çete saldırıları ile göç etmek zorunda kalanlar kendi güvenliklerini YNK ya da KDP peşmergelerine teslim etmekte duydukları tereddütü dönmemek olarak yansıtmaktadırlar. Celewle boşaltılmış durumundadır ve boşalan kentlerin de dokuları zamanla bozulmaya başlamıştır. Kentin dokusunun bozulmasına ve Celewlelilerin dönmemekte ısrar ediyor olmalarındaki en büyük neden olan güvensizliğe ek olarak, Peşmergelerin kentteki bankaları soyması ve insanların evlerine tarumar etmesi, geri dönüşleri derinden engellemektedir.

 

Xaneqin' in Sosyal Ve Askeri Yapısı Üzerine

 

Coğrafi olarak düz ve sade bir alana sahip olan Xaneqin İran sınırının yalnızca12 km ötesinde bulunmaktadır. Xaneqin’in nüfusu Arap, Türkmenlerin yanı sıra Kürtlerin de dahil olması ile tam bir mozaiği yansıtmaktadır. Konuşulan diller Arapça, Kürtçenin Hewraman ve Kelhori lehçeleri, Türkmence ve Maçin’dir. Halkın gelirinin bir kısmını tarım üzerinden sağladığını söylemek mümkün fakat İran ile sınır olmasından da kaynaklı olarak ‘sınır ticareti’nin temel geçim kaynağı olduğunu da belirtmek gerekiyor. Bölgenin ticaret kaynağını İran oluşturmaktadır. Her ne kadar halklar ve diller mozaiği önümüze koyan Xaneqin’de mezhepçiliğin de ağır bastığının altını çizmek gerekiyor.  Nüfusun yüzde altmışını oluşturan Şii kesim, Irak’tan ziyade kendisini İran’a daha yakın bulmaktadır. İran'ın Irak’ta bulunan askeri gücü diyebileceğimiz Haşti Şahbi' ye işte bu nedenden kaynaklı olarak duyulan sempati yoğundur. Resmi olarak Xaneqin YNK' nin askeri denetimi altındadır fakat belirtmeye çalıştığımız nedenlerden de ötürü salt Şii kökenli yurttaşlar değil YNK Peşmergeleri de Haşti Şahbi’ye yönelik katılımların da olduğunu belirtebiliriz. Buradaki Haşti Şahbi askeri gücünün sayısı 2500 ve 4000 arasındadır. Bölgedeki İran’ın denetiminin yoğunluğunu anlamak için bir de İtlahat’ın örgütlenmesine göz atmak gerekiyor. Xaneqin, içten içe bölgede de yoğunca işlenen mezhep çatışmalarının yaşandığı noktalardan biri olma konumuna gelme riski ile karşı karşıyadır. Böyle bir durum İran istihbaratı İtlahat tarafından en ince yöntemlerde sürdürülmektedir.

 

Kelâr Hakkında

 

Arazi yapısı itibariyle düz ve sade bir yapıya sahip Kelâr’ın nüfusu 200.000 civarındadır. Çoğunluk Kürt ve Araplardan oluşurken Türkmenlerde azımsanmayacak nüfusa sahiptir. Temel gelir kaynaklarını tarım ve İran ağırlıklı ‘sınır ticareti-kaçakçılıktır’.  Kelâr' ın yakınlarından geçen Sirwan suyunun İran tarafından kesilmesi sürekli bölgede siyasi bir soruna neden oluyor. Askeri anlamda YNK hâkimiyeti ağırlıktadır. İlginç bir husus ise, büyük işsizlik oranına rağmen Kelâr halkının zengin oluşudur. Dini açıdan da bir çok mezhep ve inancın barındığı bir yapıya sahiptir. Kelâr halkının büyük bir çoğunluğu PKK’ye sempati duymaktadır. Bunun dışında selefilerin bölgede bir yapılanmalarının olduğunu belirtmek mümkündür. Selefiler çok katı, içine kapanık ve ağır kuralara göre yaşıyorlar, camileri de ayrıdır.

 

Sonuç olarak;

 

Genel olarak bu alana yönelik şu hususlar öne çıkmaktadır. Görünüşte YNK alanı olmasına rağmen bu bölgeyi asıl yöneten güç İran’dır. PKK’nin de son dönemde halk üzerinde ciddi bir etkisinin meydana geldiğinin de altını çizmek gerekmektedir.

 

Goran Akreyî

 

Kürdistan Stratejik Araştırmalar Merkezi

www.lekolin.com - www.lekolin.org - www.lekolin.net – www.lekolin.info - www.navendalekolin.com

 

Parveke

TAGS(ETIKETLER): GERMIYAN  DUZXURMATO  XANEQIN  E  KISA  BIR  BAKIS    

Bu Yazıya Henüz Yorum Eklenmemiş.